เรื่องราวของเกษตรกรบ้านห้วยคอกหมู ลุ่มน้ำแม่นาวาง
ในอดีต พื้นที่แห่งนี้เคยเต็มไปด้วยหญ้าขึ้นรกและดินเสื่อมโทรม“ช่วงนั้นครอบครัวผมไม่รู้ว่าจะปลูกพืชอะไร พื้นที่ก็เสื่อมโทรม ทำอะไรก็ไม่ค่อยได้ผล เราแทบไม่เหลือความหวังกับผืนดินตรงนี้แล้ว”
แต่จุดเปลี่ยนเกิดขึ้นเมื่อ มูลนิธิพัฒนาพื้นที่สูง/UHDF เข้ามาดำเนินโครงการพัฒนาอาชีพและอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติในลุ่มน้ำแม่นาวาง ชาวบ้านได้เรียนรู้แนวคิด “วนเกษตร” ที่เน้นการปลูกพืชหลายชนิดร่วมกันในระบบเดียว เพื่อให้ธรรมชาติฟื้นตัวไปพร้อมกับการสร้างรายได้เกษตรกรบ้านห้วยคอกหมูจึงเริ่มต้นทำ “แปลงวนเกษตรสวนชา” บนพื้นที่ไม่กี่ไร่ โดยปลูกชาเป็นพืชหลัก สลับกับไม้ผลหลากหลายชนิด เช่น กล้วย อะโวคาโด มะม่วง และส้ม รวมทั้งไม้ยืนต้นที่ช่วยรักษาความชุ่มชื้นของดินจากแปลงที่เคยแห้งแล้งและเต็มไปด้วยวัชพืช วันนี้กลับกลายเป็นสวนเขียวขจีที่มีชีวิตอีกครั้ง
“ตอนนี้แปลงเราดูเขียว มีไม้ผลหลายชนิด มีผลผลิตให้เก็บกิน จากที่เคยว่างเปล่ากลายเป็นพื้นที่ที่มีความหลากหลาย และที่ดินแปลงนี้ได้ฟื้นฟูขึ้นใหม่อีกครั้ง”
การเติบโตที่ไม่หยุดเพียงปีเดียว แปลงสวนชาแห่งนี้ไม่ได้หยุดอยู่แค่การปลูกในปีแรกเท่านั้น แต่ยังคงได้รับการดูแลต่อเนื่องทุกปี
เกษตรกรเจ้าของแปลงเล่าว่า “ทุก ๆ ปี ผมได้มีการปลูกกล้าไม้แซมเพิ่มเรื่อย ๆ ทั้งไม้ป่าและไม้ผล เพื่อให้แปลงมีความหลากหลายและช่วยรักษาความชุ่มชื้นของดิน”
การปลูกไม้แซมในแต่ละปี ไม่เพียงช่วยให้สวนมีพืชหลายระดับชั้น แต่ยังช่วยสร้างร่มเงาให้ต้นชาเจริญเติบโตดีขึ้น และช่วยให้สัตว์เล็ก ๆ กลับมามีที่อยู่อาศัย เป็นการฟื้นฟูระบบนิเวศอย่างค่อยเป็นค่อยไป ด้วยความตั้งใจและความสม่ำเสมอในการดูแล วันนี้สวนชาแห่งนี้ไม่เพียงให้ยอดชาไว้ต้มดื่มในครัวเรือน แต่ยังให้ผลผลิตจากไม้ผลและพืชสมุนไพรที่ปลูกแซมไว้ เช่น มะขามป้อม มะม่วง กล้วย และพืชผักสวนครัวตามฤดูกาล
การปลูกไม้แซมในแต่ละปี ไม่เพียงช่วยให้สวนมีพืชหลายระดับชั้น แต่ยังช่วยสร้างร่มเงาให้ต้นชาเจริญเติบโตดีขึ้น และช่วยให้สัตว์เล็ก ๆ กลับมามีที่อยู่อาศัย เป็นการฟื้นฟูระบบนิเวศอย่างค่อยเป็นค่อยไป
ด้วยความตั้งใจและความสม่ำเสมอในการดูแล วันนี้สวนชาแห่งนี้ไม่เพียงให้ยอดชาไว้ต้มดื่มในครัวเรือน แต่ยังให้ผลผลิตจากไม้ผลและพืชสมุนไพรที่ปลูกแซมไว้ เช่น มะขามป้อม มะม่วง กล้วย และพืชผักสวนครัวตามฤดู
“จากพื้นที่รกร้าง…กลายเป็นสวนชาที่มีชีวิต”
เรื่องราวของบ้านห้วยคอกหมูคือภาพสะท้อนของพลังเล็ก ๆ ที่เริ่มจากความตั้งใจและความร่วมมือ ภายใต้แนวคิด “คนอยู่กับป่าอย่างยั่งยืน” ที่มูลนิธิพัฒนาพื้นที่สูง/UHDFมุ่งมั่นส่งเสริม
ผลที่เกิดขึ้น
1.ฟื้นฟูพื้นที่เสื่อมโทรมให้กลับมาเขียวขจี 2.เพิ่มแหล่งอาหารและรายได้ให้ครอบครัว 3.ลดการใช้สารเคมีและสร้างอาหารปลอดภัย 4.เสริมสร้างความหลากหลายทางชีวภาพ 5.เป็นแหล่งเรียนรู้และแรงบันดาลใจให้ชุมชนอื่น ๆ
